Opuchnięte nogi i dłonie w ciąży? Sprawdź, skąd się biorą obrzęki i jak skutecznie przynieść sobie ulgę!

Ciąża to bez wątpienia jeden z najbardziej wyjątkowych etapów w życiu kobiety. To czas radosnego oczekiwania i ekscytacji, ale też okres, w którym kobiece ciało przechodzi prawdziwą rewolucję. Ulubione buty nagle stają się za ciasne, biżuteria nie chce przejść przez staw na palcu, a po całym dniu nogi wydają się ciężkie jak z ołowiu. Znasz to uczucie? Nie jesteś sama! Obrzęki w ciąży to problem, z którym boryka się nawet 80% przyszłych mam, zwłaszcza w trzecim trymestrze.

Skąd właściwie bierze się to zjawisko, kiedy jest zupełnie naturalne, a kiedy powinno skłonić do wizyty u lekarza? I co najważniejsze, jak bezpiecznie i skutecznie radzić sobie z obrzękami w domowym zaciszu? Na te pytania postaramy się odpowiedzieć w dzisiejszym wpisie.

Dlaczego w ciąży pojawia się opuchlizna?

Aby zrozumieć, jak walczyć z opuchlizną w ciąży, warto najpierw dowiedzieć się, dlaczego w ogóle się ona pojawia.

W wielkim skrócie … organizm ciężarnej kobiety wykonuje tytaniczną pracę, aby stworzyć idealne warunki dla rozwijającego się maluszka. Zatem obrzęki to zazwyczaj „efekt uboczny” trzech głównych procesów zachodzących w organizmie jednocześnie.

Po pierwsze – zwiększona objętość krwi i płynów. Należy zdawać sobie sprawę z tego, że objętość krwi krążącej w organizmie ciężarnej rośnie już od pierwszego trymestru – już wtedy zwiększa się ona o około 10 – 15% w porównaniu do stanu sprzed ciąży, a szczyt tego procesu przypada na okres między 28. a 34. tygodniem ciąży, gdy wzrost sięga niemal 50% i utrzymuje się na tym poziomie aż do porodu. To fizjologiczne przygotowanie organizmu do porodu i związanej z nim utraty krwi, ciało niejako „magazynuje” zapas płynów z wyprzedzeniem.

Po drugie – burza hormonów. Rosnący poziom progesteronu oraz relaksyny w organizmie ciężarnej kobiety sprawia, że ściany naczyń krwionośnych stają się bardziej wiotkie i rozszerzone. W efekcie krew krąży wolniej, a płyny łatwiej przenikają przez naczynia do okolicznych tkanek, tworząc obrzęk.

Po trzecie – ucisk rosnącej macicy. Wraz z rozwojem ciąży, powiększająca się macica zaczyna uciskać na tzw. żyłę główną dolną (szczególnie, gdy leżysz na plecach). Jest to duże naczynie krwionośne transportujące krew z dolnych partii ciała z powrotem do serca. Ucisk ten utrudnia prawidłowy przepływ, co powoduje zastoje krwi w nogach, a co za tym idzie gromadzenie się w nich wody i typowy obraz spuchniętych stóp i kostek pod koniec dnia.

Czy obrzęki w ciąży są normalne?

U większości ciężarnych obrzęki mają charakter fizjologiczny i są naturalnym efektem zmian zachodzących w organizmie. Najczęściej opuchlizna pojawia się w okolicach:

• kostek i stóp,
• nóg – zwłaszcza łydek,
• dłoni i nadgarstków.

Obrzęki zwykle nasilają się w trzecim trymestrze ciąży, pod koniec dnia, podczas upałów lub po długotrwałym staniu czy siedzeniu, a znikają lub znacznie się zmniejszają po nocy i odpoczynku.

Warto również zaznaczyć, że obrzęki nie znikają od razu po porodzie. Niestety, ale nadmiar zgromadzonej wody organizm wydala stopniowo przez nerki jeszcze przez kilka tygodni połogu. Zatem kobieta musi jeszcze chwilę „poczekać” zanim opuchlizna ustąpi całkowicie.

Opuchlizna w ciąży choć uciążliwa, zazwyczaj nie stanowi zagrożenia dla przyszłej mamy ani rozwijającego się maluszka. To jednak nie znaczy, że temat można całkowicie zbagatelizować. Niestety, w niektórych sytuacjach obrzęki wymagają konsultacji lekarskiej.

Kiedy obrzęki w ciąży powinny zaniepokoić?

Jak już zaznaczyliśmy, choć w większości przypadków opuchlizna w ciąży jest zjawiskiem normalnym, istnieją sytuacje, w których obrzęki mogą być sygnałem poważniejszego problemu, przede wszystkim stanu przedrzucawkowego (preeklampsji). Jest to powikłanie ciąży, które nieleczone stanowi realne zagrożenie dla zdrowia i życia zarówno matki, jak i dziecka.

Skontaktuj się pilnie z lekarzem, jeśli obrzękom towarzyszy którykolwiek z poniższych objawów:

• nagłe, gwałtowne pojawienie się lub silne nasilenie opuchlizny twarzy, okolic oczu czy dłoni, szczególnie w krótkim czasie,
• wysokie ciśnienie tętnicze (wartości 140/90 mmHg i większe),
• białkomocz (wykrywany w badaniu moczu),
• bóle głowy, które nie ustępują,
• zaburzenia widzenia (mroczki, błyski przed oczami, nieostre widzenie),
• ból w nadbrzuszu lub pod prawym żebrem,
• nagły, znaczny przyrost masy ciała.

Ponieważ preeklampsja rozwija się zwykle po 20. tygodniu ciąży, a jej wczesne objawy bywają subtelne, lekarze zalecają, by każda ciężarna regularnie, zwykle raz w miesiącu, wykonywała badanie ogólne moczu oraz miała mierzone ciśnienie krwi przy każdej wizycie kontrolnej. To najprostszy sposób, by w porę wyłapać ewentualne nieprawidłowości, zanim staną się groźne.

Jak zapobiegać obrzękom w ciąży?

Niewiele ciężarnych wie o tym, że odpowiednio wcześnie wprowadzone nawyki mogą znacząco zmniejszyć nasilenie obrzęków. Oto sprawdzone sposoby, które warto wdrożyć od początku ciąży, a nie dopiero wtedy, gdy problem już się pojawi.

Ruch to podstawa

Musisz wiedzieć, że ruch to sprzymierzeniec prawidłowego krążenia. Pracujące mięśnie łydek działają jak pompa, która tłoczy krew w górę, a zarówno długotrwałe stanie, jak i siedzenie sprzyjają zastojom krwi w kończynach dolnych.

Jeśli więc pracujesz przy biurku, wykonuj proste ćwiczenia, jak np. krążenia stóp czy naprzemienne zadzieranie palców i pięt. Pamiętaj także o regularnym wstawaniu od biurka – rozprostuj nogi, przejdź się po pomieszczeniu. Jeśli Twoja ciąża przebiega prawidłowo, postaw na umiarkowaną aktywność fizyczną, która wspomaga krążenie i pracę układu limfatycznego, jak np. spacery, pływanie na basenie (woda świetnie chłodzi i masuje ciało!) czy joga dla kobiet w ciąży.

Odpoczywaj z uniesionymi nogami

Wykorzystuj każdą wolną chwilę na relaks z nogami uniesionymi powyżej linii serca. Połóż stopy na poduszkach lub zwiniętym kocu. Taki „zabieg” ułatwia odpływ krwi żylnej z powrotem w kierunku serca i realnie zmniejsza obrzęki, szczególnie te nasilone. Wystarczy 15-20 minut takiego odpoczynku kilka razy dziennie, aby poczuć wyraźną ulgę.

Zadbaj o nawodnienie i dietę

Choć brzmi to paradoksalnie, to picie odpowiedniej ilości wody pomaga zwalczać obrzęki, a nie je nasila. Musisz bowiem wiedzieć, że gdy pijesz za mało, Twój organizm, w obawie przed odwodnieniem, zaczyna magazynować wodę „na zapas”. Odpowiednie nawodnienie (minimum 2,5 do 3 litrów wody dziennie) to podstawa w walce z opuchlizną. Woda wypłukuje toksyny, nadmiar sodu i usprawnia pracę nerek. Wybieraj wodę niegazowaną, a dla smaku możesz dodać do niej cytrynę czy mięte.

Ponadto warto także ograniczyć spożycie soli, która sprzyja zatrzymywaniu wody w tkankach oraz zadbać o zbilansowaną dietę bogatą w warzywa, owoce i pełnowartościowe białko.

Zmień pozycję snu

Jak wspomnieliśmy, powiększająca się w ciąży macica może uciskać żyłę główną dolną, która znajduje się po prawej stronie kręgosłupa. Dlatego spanie i leżenie na lewym boku odciąża tę żyłę, co natychmiast ułatwia odpływ krwi z nóg do serca i redukuje zastoje. Warto również zainwestować w specjalną poduszkę ciążową (tzw. rogal), która zwiększa wygodę podczas snu.

Wybieraj odpowiednie ubrania i obuwie

Jeżeli doskwierają Ci obrzęki powinnaś zrezygnować z obcisłych spodni, pasków czy skarpetek ze ścisłym ściągaczem. Musisz wybierać ubrania, które nie blokują przepływu krwi! Warto zaopatrzyć się w specjalną bieliznę kompresyjną dla kobiet w ciąży (np. ciążowe rajstopy), która pomaga poprawić krążenie żylne w nogach.

Postaw również na wygodne, przewiewne buty na płaskiej, solidnej podeszwie. Często w trzecim trymestrze konieczny jest zakup obuwia o rozmiar większego. Niestety, ale ciasne obuwie i wysokie obcasy tylko pogłębiają problem!

Chłodzenie i pielęgnacja kończyn

Kiedy dłonie i nogi puchną, masz uczucie ich zmęczenia i ciężkości, realną ulgę przyniosą Ci:

• chłodne okłady z namoczonych w zimnej wodzie ręczników,
• kąpiele stóp (dłoni) w chłodnej wodzie z dodatkiem soli lub ziołowych olejków bezpiecznych w ciąży. Doskonałym ukojeniem będą również chłodne (ale nie lodowate) prysznice rąk i nóg,
• żele i kremy chłodzące, przeznaczone specjalnie do stosowania w ciąży,
• delikatny masaż dłoni, rąk, łydek i stóp wykonywany ruchami w kierunku serca.

Profesjonalny drenaż limfatyczny

W przypadku silnych, uciążliwych obrzęków, warto (oczywiście po konsultacji z lekarzem prowadzącym) rozważyć profesjonalny drenaż limfatyczny wykonywany przez specjalistów.

Nie przemęczaj się

Organizm kobiety w ciąży pracuje na zwiększonych obrotach, dlatego warto oszczędzać siły, ograniczać intensywne prace domowe i dawać sobie prawo do odpoczynku, zwłaszcza w trzecim trymestrze, gdy ciało intensywnie przygotowuje się do porodu.

Słowem zakończenia …

Obrzęk to dla wielu kobiet stały element „ciążowych przypadłości”. Choć bywają niezwykle uciążliwe, pamiętaj, że są one stanem przejściowym. Twój organizm wykonuje wspaniałą pracę dla Twojego dziecka. Niedługo po porodzie, w okresie połogu, wraz z potem i moczem, organizm pozbędzie się całego nadmiaru nagromadzonej wody, a Twoje kostki i palce wrócą do dawnych rozmiarów. Zadbaj o siebie, stosuj domowe sposoby na obrzęki, dużo odpoczywaj i ciesz się magią oczekiwania na swojego maluszka!

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. W przypadku niepokojących objawów zawsze skontaktuj się ze specjalistą prowadzącym ciążę.